ΠΡΟΟΙΜΙΟ
Υπάρχουν περιστάσεις στη ζωή μας κατά τις οποίες μπορούμε απλώς να χαλαρώνουμε και να απολαμβάνουμε τον χρόνο μας παρέα με αγαπημένα πρόσωπα, μέσα σε ατμόσφαιρα αρμονίας, ηρεμίας και ανθρώπινης συντροφικότητας. Είναι εκείνες οι στιγμές κατά τις οποίες ο άνθρωπος βιώνει τη γαλήνη της ισορροπίας.
Υπάρχουν όμως και άλλες στιγμές — λιγότερο ανέφελες αλλά εξίσου αναπόφευκτες — κατά τις οποίες καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε δυσκολίες, να επιλύσουμε προβλήματα, να λάβουμε κρίσιμες αποφάσεις ή να αναλάβουμε ευθύνες που ενδέχεται να επηρεάσουν ουσιαστικά την πορεία μας.
Σε αυτές ακριβώς τις στιγμές, η Τέχνη μπορεί να αναδειχθεί όχι μόνο ως πηγή έμπνευσης αλλά και ως πολύτιμος πρακτικός οδηγός.
Διότι οι αρχές της δεν εξαντλούνται στον συμβολισμό ή στην τελετουργική τους διάσταση. Εμπεριέχουν έναν διαχρονικό τρόπο σκέψης, κρίσης και δράσης, ο οποίος μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στην οικοδόμηση των μεγάλων έργων όσο και στην οικοδόμηση της ίδιας της ανθρώπινης ζωής.
Δεν έχουμε, λοιπόν, παρά να ανατρέξουμε στον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλοι τεχνίτες του παρελθόντος — οι δημιουργοί, οι λιθοξόοι, οι αρχιτέκτονες και οι οικοδόμοι σπουδαίων έργων — προσέγγιζαν το έργο τους πριν ακόμη τεθεί ο πρώτος λίθος.
Διότι πολύ συχνά, μέσα στις αρχές που διέπουν την κατασκευή ενός έργου, υποκρύπτονται διδάγματα εξαιρετικής αξίας για την οικοδόμηση του ίδιου του ανθρώπου.
Η οικοδόμηση των έργων και η οικοδόμηση του ανθρώπου υπακούσουν σε κοινές αρχές
ΑΡΧΕΣ & ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Η Αναγκαιότητα
Κάθε ουσιαστικό έργο γεννάται από πραγματική ανάγκη. Οι μεγάλες δημιουργίες του ανθρώπου δεν υπήρξαν προϊόν ματαιοδοξίας ή επιφανειακής φιλοδοξίας, αλλά απάντηση σε συγκεκριμένες απαιτήσεις της ζωής.
Οι κατοικίες εξυπηρέτησαν την ανάγκη προστασίας. Οι δρόμοι και τα υδραγωγεία την ανάγκη οργάνωσης και επιβίωσης. Τα έργα οχύρωσης την ασφάλεια. Τα πνευματικά οικοδομήματα την καλλιέργεια και την ανάπτυξη.
Το δίδαγμα είναι σαφές: η σωστή διάκριση μεταξύ ουσιώδους και επουσιώδους αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές σοφίας.
Η Ιεράρχηση
Η αναγνώριση μιας ανάγκης δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτείται και η ορθή σειρά προτεραιοτήτων.
Ακόμη και ένα αξιόλογο εγχείρημα μπορεί να αποτύχει όταν επιχειρείται σε ακατάλληλη χρονική στιγμή ή όταν προηγείται λανθασμένα άλλων περισσότερο αναγκαίων υποχρεώσεων.
Η σωστή ιεράρχηση δεν αποτελεί οργανωτική λεπτομέρεια· αποτελεί προϋπόθεση επιτυχίας.
Το Εφικτό
Το όραμα έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από ρεαλισμό.
Οι μεγάλοι τεχνίτες δεν επένδυαν τις δυνάμεις τους σε φαντασιώσεις αποκομμένες από την πραγματικότητα, αλλά σε έργα που μπορούσαν πράγματι να υλοποιηθούν με βάση τα διαθέσιμα μέσα, τις τεχνικές δυνατότητες και τις πραγματικές συνθήκες.
Η σοφία δεν βρίσκεται στην άρνηση της φιλοδοξίας αλλά στη σύνδεσή της με την πραγματικότητα.
Ορθολογική Προσέγγιση
Καμία μεγάλη δημιουργία δεν οικοδομήθηκε πάνω σε ευχές, αυταπάτες ή αφελείς προσδοκίες.
Η γνώση, η μεθοδικότητα, η παρατήρηση, η επιστημονική σκέψη και η συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων υπήρξαν διαχρονικά οι πραγματικοί πυλώνες κάθε ουσιαστικής δημιουργίας.
Η πρόοδος είναι καρπός ορθού λόγου, όχι τυχαίας αισιοδοξίας ή μεταφυσικής ανησυχίας .
Συσσωρευμένη Εμπειρία
Κανένα μεγάλο έργο δεν γεννήθηκε εν κενώ.
Κάθε γενιά παραλαμβάνει γνώση από τις προηγούμενες, τη δοκιμάζει, τη βελτιώνει και την παραδίδει εμπλουτισμένη στις επόμενες.
Η πρόοδος είναι αποτέλεσμα συνέχειας και όχι αποκοπής από την εμπειρία.
Διαχείριση
Η έμπνευση χωρίς οργάνωση παραμένει συχνά ανεκπλήρωτη δυνατότητα.
Η ιστορία των μεγάλων έργων αποδεικνύει ότι η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από τη γνώση ή τη φιλοδοξία αλλά και από τη σωστή διαχείριση χρόνου, ανθρώπων, πόρων και διαδικασιών.
Εργαλεία
Τα εργαλεία αποτελούν προέκταση των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
Από τα στοιχειώδη εργαλεία της αρχαιότητας έως τα πλέον εξελιγμένα τεχνολογικά μέσα της εποχής μας, κατέστησαν εφικτά έργα που διαφορετικά θα παρέμεναν απλή σύλληψη.
Συλλογική Εργασία
Καμία μεγάλη δημιουργία δεν είναι αμιγώς ατομικό επίτευγμα.
Η αρμονική συνεργασία διαφορετικών ανθρώπων, ρόλων και δεξιοτήτων είναι εκείνη που μετατρέπει την επιμέρους προσπάθεια σε ολοκληρωμένο αποτέλεσμα.
Σεβασμός προς το Περιβάλλον
Κάθε ανθρώπινο έργο γεννάται, λειτουργεί και ολοκληρώνεται μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον.
Η δημιουργία χωρίς σεβασμό προς αυτό τελικώς αντιστρατεύεται τον ίδιο της τον σκοπό.
Οι αρχές αυτές δεν αφορούν μόνο στα οικοδομικά έργα, αλλά βρίσκουν τη συμβολική τους αντανάκλαση και στην Τέχνη
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Όλα τα παραπάνω ισχύουν για την κατασκευή των μεγάλων έργων του ανθρώπου, ισχύουν όμως και για το σημαντικότερο ίσως από όλα τα έργα: την οικοδόμηση του ίδιου του εαυτού μας.
Η καθημερινή ζωή, με τις διαρκείς απαιτήσεις, τις μεταβολές, τις προκλήσεις και τις ευθύνες της, μας καλεί αδιάκοπα να επιλύουμε προβλήματα, να λαμβάνουμε αποφάσεις και να επιλέγουμε κατευθύνσεις.
Και όπως ακριβώς κανένα ουσιαστικό οικοδόμημα δεν ανεγείρεται χωρίς σχέδιο, μέτρο και σωστή χρήση των μέσων, έτσι και η προσωπική πορεία του ανθρώπου δεν μπορεί να οικοδομηθεί επάνω στην τύχη, στην παρόρμηση ή στην ασυνείδητη αντίδραση στις περιστάσεις.
Η Αναγνώριση της Αναγκαιότητας.
Πρώτη και θεμελιώδης προϋπόθεση είναι η σωστή αναγνώριση της αναγκαιότητας.
Όχι, η κάθε επιθυμία δεν αποτελεί πραγματική ανάγκη. Όχι, η κάθε ενασχόληση δεν αξίζει απαραίτητα τον χρόνο, την ενέργεια ή τους πόρους μας.
Η ικανότητα διάκρισης μεταξύ ουσιώδους και επουσιώδους αποτελεί μορφή ωριμότητας και σοφίας. Από αυτήν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η ίδια η κατεύθυνση της ζωής μας.
Η Ιεράρχηση των Προτεραιοτήτων.
Ακόμη και όταν αναγνωρίζουμε σωστά τις ανάγκες μας, το επόμενο κρίσιμο ερώτημα παραμένει: τι προηγείται;
Η υγεία, η οικογένεια, το καθήκον, η προσωπική καλλιέργεια, η επαγγελματική ευθύνη, η κοινωνική παρουσία — όλα έχουν σημασία, όχι όμως πάντοτε στον ίδιο βαθμό ούτε στην ίδια χρονική στιγμή.
Η ορθή ιεράρχηση αποτελεί προϋπόθεση ισορροπημένου βίου.
Το Εφικτό ως Πράξη Αυτογνωσίας.
Ο άνθρωπος οφείλει να θέτει στόχους, να επιδιώκει πρόοδο και να αποφεύγει τη στασιμότητα.
Όμως η φιλοδοξία αποκτά αξία μόνο όταν συνοδεύεται από ρεαλισμό, αυτογνωσία και σωστή εκτίμηση των συνθηκών.
Άλλο το υψηλό όραμα και άλλο η προσκόλληση σε επιδιώξεις αποκομμένες από την πραγματικότητα.
Ορθολογική Προσέγγιση στη Ζωή.
Όπως κανείς δεν θα εμπιστευόταν τη ζωή του σε ένα οικοδόμημα κατασκευασμένο χωρίς επιστημονικές αρχές, έτσι δεν είναι συνετό να αντιμετωπίζουμε τα προσωπικά, ηθικά ή πρακτικά ζητήματα της ζωής με αυταπάτες, ανορθολογισμό ή επιπόλαιες κρίσεις.
Η καθαρή σκέψη, η αξιολόγηση των δεδομένων και η ψύχραιμη στάθμιση παραμένουν πολύτιμα εργαλεία.
Η ζωή δεν οικοδομείται με παρορμήσεις αλλά με αρχές.
Η Αξία της Εμπειρίας.
Η προσωπική αλλά και η συλλογική εμπειρία αποτελούν ανεκτίμητη πηγή σοφίας.
Ο άνθρωπος που αρνείται να διδαχθεί από τα σφάλματά του ή από τη γνώση των προηγουμένων είναι σαν να επιχειρεί να ανακαλύψει εκ νέου όσα έχουν ήδη κατακτηθεί, σπαταλώντας χρόνο και δυνάμεις.
Η Διαχείριση του Εαυτού.
Δεν αρκεί να διαθέτει κανείς δυνατότητες, προθέσεις ή γνώσεις.
Η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή αξιοποίησή τους.
Η διαχείριση του χρόνου, των συναισθημάτων, των δυνάμεων, ακόμη και της εσωτερικής ενέργειας, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο προσωπικής προόδου.
Τα Πνευματικά Εργαλεία.
Όπως οι τεχνίτες χρειάζονταν υλικά εργαλεία για να μετατρέψουν την ύλη σε δημιουργία, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται πνευματικά εργαλεία για να διαμορφώσει τον εαυτό του.
Η γνώση, η παιδεία, η κρίση, η αυτογνωσία, η πειθαρχία, η υπομονή και το ηθικό μέτρο αποτελούν αναγκαία μέσα πνευματικής οικοδόμησης.
Η Ανθρώπινη Συνύπαρξη.
Καμία ουσιαστική πορεία δεν είναι αμιγώς ατομική.
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον.
Η συνεργασία, η υποστήριξη, η παρουσία των άλλων, η αλληλεγγύη και η ανθρώπινη σχέση δεν αποτελούν απλώς κοινωνικές διευκολύνσεις αλλά ουσιώδες μέρος της ίδιας της ανθρώπινης εμπειρίας.
Σεβασμός προς το Ηθικό Περιβάλλον.
Όπως υπάρχει σεβασμός προς το φυσικό περιβάλλον, έτσι υπάρχει και η ανάγκη σεβασμού προς το ηθικό και πνευματικό περιβάλλον του ανθρώπου.
Οικογένεια. Φίλοι. Συνεργάτες. Συνάνθρωποι.
Κανένα έργο αυτοβελτίωσης δεν έχει πραγματική αξία εάν δεν αντανακλάται στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους.
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
Όλοι ασφαλώς γνωρίζουμε τον λόγο για τον οποίο βρισκόμαστε στον χώρο αυτό: προσερχόμενοι ως καλοί άνθρωποι, με την προσδοκία να καταστούμε ακόμη καλύτεροι. Καθόσον, όμως, υπάρχουν πολλοί καταλληλότεροι από εμένα να μας καθοδηγήσουν στον απώτερο αυτό σκοπό, θα περιοριστώ σε ορισμένες απλές αλλά ουσιώδεις σκέψεις που αφορούν την καθημερινή μας ζωή.
Είναι αυτονόητο ότι ο σκοπός κάθε πνευματικής πορείας δεν είναι η απλή συσσώρευση γνώσεων ή η εξωτερική συμμόρφωση προς ένα σύνολο αρχών, αλλά η ουσιαστική βελτίωση του ίδιου του ανθρώπου.
Και ακριβώς εδώ αναδεικνύεται η μοναδική συμβολή της Τέχνης.
Η ιδιαιτερότητά της δεν έγκειται μόνο σε όσα διδάσκει, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τα διδάσκει.
Δεν περιορίζεται στη θεωρητική διατύπωση ιδεών ούτε στην απλή ηθική νουθεσία. Δεν απαιτεί παθητική αποδοχή έτοιμων συμπερασμάτων.
Αντιθέτως, καλεί τον άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά, να παρατηρήσει, να ερμηνεύσει, να στοχαστεί και τελικώς να εργαστεί εσωτερικά.
Και αυτή ακριβώς η βιωματική διάσταση αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της.
Διότι οι ιδέες που απλώς ακούγονται συχνά λησμονούνται. Εκείνες όμως που βιώνονται, επεξεργάζονται προσωπικά και συνδέονται με εσωτερικό στοχασμό αποκτούν άλλη βαρύτητα· ριζώνουν βαθύτερα και σταδιακά μετατρέπονται σε τρόπο ζωής.
Η Μετάβαση από τη Θεωρία στο Βίωμα
Η Τέχνη δεν μας καλεί απλώς να αποδεχθούμε έννοιες όπως η αναγκαιότητα, η τάξη, η πειθαρχία, η συλλογικότητα ή ο σεβασμός.
Μας καλεί να τις βιώσουμε.
Και ακριβώς μέσω αυτής της βιωματικής διαδικασίας, οι αφηρημένες έννοιες αποκτούν πρακτικό περιεχόμενο.
Η τάξη παύει να είναι θεωρητική έννοια και γίνεται στάση ζωής. Η υπευθυνότητα παύει να είναι ηθική σύσταση και γίνεται προσωπικό καθήκον. Η συλλογικότητα παύει να είναι κοινωνικό ιδεώδες και γίνεται βίωμα συνεργασίας.
Η Παιδαγωγική του Συμβολισμού
Ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Τέχνης είναι ότι μετατρέπει το πρακτικό σε συμβολικό και το συμβολικό σε εσωτερικό εργαλείο.
Εκεί όπου ο κοινός παρατηρητής μπορεί να δει απλώς εργαλεία, δομές ή διαδικασίες, η Τέχνη καλεί τον άνθρωπο να διακρίνει αρχές, αρετές και μηχανισμούς πνευματικής οικοδόμησης.
Αυτή η παιδαγωγική του συμβολισμού δεν επιβάλλει συμπεράσματα. Προκαλεί πνευματική αφύπνιση.
Ο Ορθός Λόγος ως Άξονας
Η φύση της Τέχνης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Ορθό Λόγο.
Η πρόοδος του ανθρώπου δεν επιτυγχάνεται μέσω παθητικής αναμονής, αυταπατών ή εναπόθεσης των προσδοκιών σε εξωτερικούς παράγοντες.
Επιτυγχάνεται μέσω κρίσης, αυτογνωσίας, υπευθυνότητας και προσωπικής εργασίας.
Η οικοδόμηση του Ναού της Αρετής δεν είναι υπόθεση τύχης αλλά συνειδητής εργασίας.
Η Δύναμη της Συλλογικής Εμπειρίας
Η Τέχνη δεν αποτελεί στιγμιαίο επινόημα αλλά απόσταγμα μακράς ανθρώπινης εμπειρίας.
Οι αρχές της δεν αντλούν ισχύ επειδή είναι απλώς παλαιές, αλλά επειδή αποδείχθηκαν λειτουργικές μέσα στον χρόνο.
Δεν καλεί τον άνθρωπο να παραμείνει προσκολλημένος στο παρελθόν, αλλά να αντλήσει από αυτό ό,τι έχει πραγματική αξία ώστε να πορεύεται με μεγαλύτερη σοφία στο παρόν.
Η Βιωματική Διδασκαλία της Τάξης και της Συνεργασίας
Η εύρυθμη λειτουργία κάθε οργανωμένης κοινότητας αποτελεί μικρογραφία μεγαλύτερων αρχών.
Η τάξη, η ακριβής εκτέλεση καθηκόντων, η αμοιβαία εμπιστοσύνη, ο σεβασμός προς τους ρόλους και η αρμονική συνεργασία διδάσκουν πολύ περισσότερα από όσα μπορεί να επιτύχει οποιαδήποτε αφηρημένη θεωρητική διδασκαλία.
Διότι ο άνθρωπος κατανοεί βαθύτερα εκείνα που βιώνει.
Τα εργαλεία της λάξευσης
Η Τέχνη μας διδάσκει να διακρίνουμε αρχές, αρετές και τρόπους πνευματικής οικοδόμησης. Με τον τρόπο αυτό, το υλικό μετατρέπεται σε συμβολικό, το πρακτικό σε πνευματικό και το εργαλείο σε μέσο αυτογνωσίας.
Και ακριβώς εδώ αναδεικνύεται η βαθύτερη σημασία των εργαλείων της λάξευσης.
Εάν υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η πρακτική και η πνευματική διάσταση της Τέχνης συναντώνται με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο, αυτό είναι τα εργαλεία της.
Διότι εκεί όπου ο κοινός νους βλέπει απλά μέσα χειρωνακτικής εργασίας, η Τέχνη διακρίνει αρχές, αρετές και εσωτερικούς μηχανισμούς μετασχηματισμού.
Ανάμεσα στα πολλά εργαλεία, ξεχωρίζουν ιδιαιτέρως εκείνα της λάξευσης: η Σφύρα, η Σμίλη και ο Κανόνας των 24 Δακτύλων.
Δεν πρόκειται απλώς για τεχνικά αντικείμενα. Πρόκειται για σύμβολα πνευματικής οικοδόμησης.
Η Σφύρα — Η Βούληση και η Ηθική Δύναμη
Η Σφύρα κατά ορισμένα Τυπικά, συμβολίζει τη συνείδηση, συμβολίζει όμως και τη βούληση (κατά το συνειδητό).
Εκείνη την εσωτερική δύναμη που ωθεί τον άνθρωπο να επέμβει ενεργά επί του εαυτού του.
Η συνείδηση από μόνη της δεν αρκεί. Η αναγνώριση ενός σφάλματος δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη διόρθωσή του.
Απαιτείται απόφαση. Εσωτερική ισχύς. Ηθικό θάρρος.
Υπό αυτή την έννοια, η Σφύρα συμβολίζει όχι μόνο τη συνείδηση αλλά και τη βούληση να δράσουμε επί των ατελειών μας.
Διότι η ανθρώπινη φύση, όταν αφεθεί ακαλλιέργητη, έχει συχνά την τάση να συμβιβάζεται με την ευκολία, την αδράνεια ή την ανοχή προς τις αδυναμίες της.
Η πνευματική εργασία απαιτεί ενεργή παρέμβαση.
Κάποτε ακόμη και σφυροκόπημα.
Η Σμίλη — Η Παιδεία και η Διαμορφωτική Δύναμη
Εάν η Σφύρα συμβολίζει τη δύναμη που ενεργοποιεί τη μεταβολή, η Σμίλη συμβολίζει το μέσο που της δίνει μορφή.
Η παιδεία, η γνώση, η κρίση, η πνευματική καλλιέργεια.
Η αληθινή μόρφωση δεν είναι απλή συσσώρευση πληροφοριών.
Είναι διαδικασία σμίλευσης της προσωπικότητας.
Όπως η σμίλη στα χέρια ενός ικανού τεχνίτη αποκόπτει το περιττό και αποκαλύπτει τη μορφή που υποκρύπτεται μέσα στην ακατέργαστη ύλη, έτσι και η παιδεία απομακρύνει από τον άνθρωπο την αμάθεια, τη στενότητα σκέψης, τις προκαταλήψεις και τις πνευματικές ατέλειες.
Όμως εδώ βρίσκεται και μια κρίσιμη προειδοποίηση.
Η γνώση χωρίς ήθος μπορεί να καταστεί επικίνδυνη.
Όπως ένα εργαλείο δημιουργίας μπορεί σε ακατάλληλα χέρια να μετατραπεί σε όργανο καταστροφής, έτσι και η γνώση χωρίς ανθρωπιστικό προσανατολισμό μπορεί να εκτραπεί.
Η παιδεία δεν είναι δύναμη όταν μόνο αυξάνει τη γνώση, αλλά όταν εξευγενίζει τον άνθρωπο.
Ο Κανόνας των 24 Δακτύλων — Ο Χρόνος, το Μέτρο και η Σοφή Διαχείριση
Ο Κανόνας ερμηνεύεται συμβολικά ως η ορθή κατανομή του χρόνου συμβολίζει όμως και το μέτρο.
Και ίσως τίποτε δεν είναι πιο κρίσιμο στην ανθρώπινη ζωή από αυτό.
Ο χρόνος αποτελεί τον πολυτιμότερο πόρο του ανθρώπου.
Υλικά αγαθά μπορούν να ανακτηθούν. Δυνάμεις μπορούν να αποκατασταθούν. Ευκαιρίες ίσως να επανεμφανιστούν.
Ο χρόνος όμως, όταν παρέλθει, δεν επιστρέφει.
Ο συμβολισμός του Κανόνα δεν περιορίζεται σε μια μηχανική αριθμητική διαίρεση της ημέρας.
Αφορά βαθύτερα τη σοφία της σωστής αξιολόγησης των προτεραιοτήτων, των αναγκών και των περιστάσεων.
Υπάρχουν στιγμές όπου το καθήκον απαιτεί περισσότερα. Άλλες όπου η ανάπαυση καθίσταται αναγκαία. Άλλες όπου η προσωπική ζωή, οι σχέσεις ή η πνευματική περισυλλογή δικαιούνται προτεραιότητα.
Το μέτρο δεν είναι ακαμψία. Είναι σοφία.
Η Ενότητα των Τριών
Η πραγματική δύναμη των εργαλείων δεν βρίσκεται μόνο στην ατομική τους σημασία αλλά στην ενότητά τους.
Η Σφύρα χωρίς τη Σμίλη είναι άμορφη δύναμη. Η Σμίλη χωρίς τη Σφύρα παραμένει ανενεργή δυνατότητα. Και αμφότερες χωρίς τον Κανόνα κινδυνεύουν να οδηγήσουν σε υπερβολή, σύγχυση ή εκτροπή.
Βούληση – Παιδεία - Μέτρο.
Τρία στοιχεία που δεν αφορούν μόνο την τεχνική δημιουργία αλλά την ίδια την πνευματική οικοδόμηση του ανθρώπου.
Διότι ακόμη και η ευγενέστερη προσπάθεια, όταν στερείται μέτρου, μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση, σύγχυση ή εκτροπή. Η Σφύρα χωρίς τον Κανόνα μπορεί να καταλήξει σε άσκοπη καταπόνηση. Η Σμίλη χωρίς τον Κανόνα σε άμορφη ή ασυντόνιστη εργασία. Όπως ακριβώς σε κάθε αληθινό έργο απαιτούνται δύναμη, εργαλείο και μέτρο, έτσι και στην πνευματική οικοδόμηση του ανθρώπου απαιτούνται ήθος, παιδεία και σοφή διαχείριση του χρόνου και των δυνάμεών του.
ΕΠΙΜΥΘΙΟ
Επανερχόμενοι στο αρχικό μας ερώτημα, γίνεται πλέον σαφές ότι η Τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμος σύμβουλος όχι μόνο στην επιδίωξη της γενικής εσωτερικής βελτίωσης, αλλά και στις απλές, καθημερινές επιλογές της ζωής.
Η αξία της δεν έγκειται αποκλειστικά στις αρχές που διατυπώνει, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο τις μεταδίδει.
Δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Δεν απαιτεί άκριτη συμμόρφωση. Δεν υποκαθιστά την προσωπική κρίση.
Προσφέρει όμως κάτι ίσως βαθύτερο: έναν τρόπο σκέψης. Μια μεθοδολογία. Ένα πλαίσιο πνευματικής εργασίας.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η διαχρονική της αξία.
Διότι τα διδάγματα που απλώς ακούγονται συχνά παραμένουν θεωρητικά. Τα διδάγματα όμως που βιώνονται, επεξεργάζονται και εφαρμόζονται σταδιακά μετατρέπονται σε εμπειρία, σε στάση ζωής και τελικώς σε χαρακτήρα.
Η πραγματική εργασία δεν επιτελείται μόνο εντός ενός τελετουργικού ή συμβολικού χώρου.
Επιτελείται πρωτίστως στην καθημερινότητα.
Στον τρόπο με τον οποίο σκεπτόμαστε. Στον τρόπο με τον οποίο αποφασίζουμε. Στον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε. Στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους. Στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, τις απαιτήσεις και τις αδυναμίες μας.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν κατανοήσαμε τον συμβολισμό, αλλά αν τον ενσωματώσαμε στη ζωή μας.
Εάν, λοιπόν, η Σφύρα μας δίδαξε τη βούληση, η Σμίλη την παιδεία και ο Κανόνας το μέτρο, τότε η ουσία δεν βρίσκεται στη θεωρητική κατανόηση αυτών των συμβόλων αλλά στη μετατροπή τους σε προσωπική πράξη.
Διότι μόνο τότε η πνευματική οικοδόμηση παύει να είναι ιδέα και γίνεται πραγματικότητα.
Αδδ∴ μου, στο σημείο αυτό θα σιγήσω.
Ακροτελεύτιος λόγος: Ας κάνουμε όλοι μαζί μιά προσπάθεια ώστε αυτές οι ευχάριστες ώρες που περνάμε εδώ μέσα να γίνουν κάτι παραπάνω από απλά κάποιες ευχάριστες ώρες.
Είπον.
